Ann Schneible: Czy Szekspir ukrywał swój katolicyzm?

23 kwietnia przypada 400. rocznica śmierci Williama Szekspira, dramaturga, poety i aktora, powszechnie uważanego za najbardziej wpływową postać związaną z anglojęzyczną literaturą.


William_Shakespeare_Credit_Georgios_Kollidas_via_wwwshutterstockcom_CNA


Mimo, że postać ta jest doskonale znana, istnieje jedna tajemnica, której rozwikłanie wciąż wymyka się (nawet dzisiejszym) uczonym: jakie relacje łączyły Szekspira z Kościołem katolickim? Czy był on katolikiem zmuszonym ukrywać swoją prawdziwą tożsamość religijną w epoce prześladowań?

W czasach twórczości Szekspira Wielka Brytania przeżywała okres niepokojów religijnych. Anglicy zostali złapani w krzyżowy ogień angielskiej reformacji, która rozpoczęła się kilka dekad wcześniej, gdy Henryk VIII ogłosił się głową kościoła Anglii. Szekspir, podobnie jak wielu jego rówieśników, na zewnątrz podążał za narzuconą religią państwową, ponieważ w tym czasie praktykowanie katolicyzmu w Anglii było nielegalne. Jednak uczeni dowodzą, że mimo wszystko okazywał silną sympatię Kościołowi Rzymskiemu.

Pisma Szekspira „wyraźnie wskazują, że tworzył je ktoś, kto nie był napełniony katolicyzmem, ale od czasu do czasu opowiadał się za nim” – powiedziała Clare Asquith, niezależna badaczka i autorka książki o Szekspirze pod tytułem „Shadowplay: The Hidden Beliefs and Coded Politics of William Shakespeare”.

Autorka stwierdziła, że Szekspir „zdecydowanie przedstawiał swojej intelektualnej publice katolicki punkt widzenia”.

Przykład takiego związku z katolicyzmem jest widoczny w szekspirowskim Hamlecie, sztuce, która według uczonych oddaje poczucie konfliktów doświadczanych przez mieszkańców Anglii w czasie konwersji kraju.

„Szekspirowska sztuka Hamlet dramatyzuje pozycję wszystkich tych ludzi, rozdartych jak Hamlet, odgrywających rolę Hamleta, symulujących nieodpowiedzialność, a nawet szaleństwo, ale jednak postawionych przed koniecznością podjęcia decyzji o tym, co w danej sytuacji zrobić” – stwierdziła Asquith w wywiadzie dla CNA / EWTN News.

Dowodzi ona, że ten konflikt jest szczególnie reprezentowany przez ducha ojca Hamleta w Akcie I. „Wszystko, co dotyczy ducha reprezentuje stary porządek, który został wyparty przez zupełnie nowe państwo Tudorów z monarchą jako głową kościoła, co było ówcześnie niezwykle kontrowersyjne” – powiedziała Asquith. „Myślę, że mało kto w Anglii zgadzał się z nim w tym punkcie. Inni myśleli o tym powierzchownie, w zgodzie z własnym interesem, co stopniowo przyczyniało się do wzrastania sekularyzmu”.

Matka Hamleta, która poślubiła jego wuja wkrótce po śmierci króla, reprezentuje „Anglię, która niechętnie przyłącza się do nowego porządku”, ale – jednocześnie – zachęca Hamleta, aby podążał razem z nim.

„Z drugiej strony ma on ojca, który mówi mu: ‚Nie, Hamlecie. Powstań przeciwko niemu. Musisz coś z tym zrobić'”.

Joseph Pearce, autor „Through Shakespeare’s Eyes: Seeing the Catholic Presence in the Plays”, idzie jeszcze dalej, mówiąc, że sztuka ta jest wystąpieniem przeciwko prześladowaniu w Anglii księży katolickich.

„Sztuka stanowi formę reakcji Szkspira na działalność w Anglii siatki szpiegowskiej, przez którą wielu katolickich księży zostało aresztowanych, torturowanych i poniosło męczeńską śmierć” – powiedział Pearce, autor trzech książek o Szekspirze, dyrektor Centrum Wiary i Kultury w Nashville, w stanie Tennessee.

„Duch króla Hamleta wyraźnie przedstawia katolika w czyśćcu, który wyraża złość z powodu uzurpacji makiawelistycznego króla Klaudiusza”.

Pearce dodaje, że w tym czasie więcej osób niż się powszechnie uważa sklaniało się do religii katolickiej.

„Mimo, że antykatolickie przepisy zmuszały pisarzy, w tym Szekspira, do ostrożności przy omawianiu religijnych kontrowersji ówczesnych czasów”, mówi Pearce, „jest oczywiste, że dramaty Szekspira są w dużej mierze przyjazne katolickiemu światopoglądowi”.

Choć naukowcy są zgodni, że dzieła Szekspira wskazują na jego sympatię dla katolickiej sprawy, nie da się jednoznacznie udowodnić, że sam był ukrytym katolikiem. W rzeczywistości, mówi Asquith, istnieje pewien opór społeczności akademickiej dotyczący jego możliwych związków z Kościołem katolickim, mimo obszernych dowodów z pism jego i jemu współczesnych.

„Fakt, że ten kierunek badań, ten sposób odczytania literatury z końca XVI wieku jest odrzucany przez szekspirologów, oznacza, że za wszelką cenę będą opierać się wszelkim faktom wskazującym na jego katolicyzm” – mówi Asquith.

„Ludzie chcą mieć Szekspira za oświeconego świeckiego humanistę, i ani myślą uznać jego zaangażowania religijnego”.

Asquith tłumaczy, że istnieje tylko kilka poważnych biograficznych dowodów wskazujących na możliwy katolicyzm Szekspira. Ma na myśli dwa przykłady, w których współcześni Szekspirowi odnoszą się do niego jako do „papisty”.

Pierwszy z nich pochodzi z roku 1611, kiedy nadworny protestancki propagandzista John Speed nazywając Szekspira papistą zaatakował go za napisaną przez niego parodię na temat protestanckiego męczennika Johna Oldcastle’a. Drugi dowód pochodzi z okresu około 60 lat po śmierci Szekspira w 1616 roku, gdzie cytuje się wypowiedź protestanckiego duchownego Richarda Davisa, który stwierdza, że poeta umarł jako papista.

Te dwa odniesienia do papizmu Szekspira „są jedynymi prawdziwymi przykładami jakie znam”, mówi Asquith.

Jednakże są inne wskazówki z jego życia, które mogą mieć związek z jego katolicyzmem. Na przykład jego córka Susanna została pozwana przed sąd za odmowę podporządkowania się, ponieważ jak wielu katolików odmówiła złożenia przysięgi wierności panującemu monarsze jako głowie kościoła Anglii. Asquith twierdzi, że Susanna była zamężna z purytaninem, czyli przedstawicielem wyznania które również odmówiło złożenia przysięgi wierności.

Ostatnim szczegółem z życia Szekspira, który według Asquith potencjalnie wskazuje na jego związek z Kościołem katolickim jest nabycie przez niego w 1613 roku londyńskiego Blackfriars Gatehouse, który natychmiast wynajął na schronienie dla katolików.

Dla Pearce’a ten szczegół jest najważniejszym dowodem na katolicyzm Szekspira. Według jego książki własność była używana jako kryjówka dla katolickich księży i zbiegów. Co więcej, brat jednego z najemców, Johna Robinsona, wstąpił do Kolegium Angielskiego w Rzymie, które zostało założone kiedy kształcenie katolickiego duchowieństwa zostało w Anglii zabronione.

„Kupno przez Szekspira Blackfriars Gatehouse, domu dobrze znanego jako baza dla katolickiego podziemia, to wystarczający dowód na katolicyzm Szekspira” – mówi nam.

Asquith mówi, że studiując polityczną i społeczną dynamikę tamtego okresu ważne jest, by znać alternatywną czy rewizjonistyczną historię czasów Szekspira i czytać jego prace przez pryzmat tej historii.

„To była o wiele bardziej bitwa o duszę Anglii niż zdawaliśmy sobie z tego sprawę przez ostatnie trzy czy cztery stulecia” – mówi odnosząc się do swojej wydanej w 2009 roku książki „Shadowplay”.

„Szekspir komentował najważniejsze wydarzenia, doniosłą historię która właśnie się rozwijała i cały czas zwracał się do kluczowych graczy” – mówi.

„Wszyscy intelektualiści jego epoki chcieli tolerancji religijnej. Nie chcieli świeckiego humanizmu.


Źródło: Catholic News Agency

Tłumaczenie: Redakcja Bazy Dokumentów Papieskich

 

Podobne...

Dodaj komentarz

Top
error: